Η κυανή κενταύρια ή κυανό του κενταύρου

Το κυανό του κενταύρου (διεθνώς, Centaurea cyanus ή απλά cornflower ή μενεξές του αγρού) είναι γνωστό φυτό για τις πολλές και σημαντικές ιδιότητες του, που χρησιμοποιήθηκε ευρέως στην παραδοσιακή ιατρική, την ευρωπαϊκή φαρμακοποιία αλλά και την καθημερινή πρακτική. Πρόκειται για το φυτό που έδωσε το όνομα στην χρωστική blue cornflower, λόγω της καθαρότητας της απόχρωσης του μπλε του. Εκτός των άλλων ιδιοτήτων του, το κυανό του κενταύρου είναι ένα όμορφο καλλωπιστικό φυτό με πολύ έντονο μπλε άνθος που παραδοσιακά χρησιμοποιείται στην βαφή υφασμάτων αλλά και στην κηπουρική, καθώς το έντονο χρώμα του προσελκύει τις μέλισσες αλλά και άλλους επικονιαστές στους κήπους. Οι μέλισσες επισκέπτονται την κυανή κενταύρια και παράγουν ένα εξαιρετικά αρωματικό, ελαφρώς υγρό και φωτεινό κίτρινο μέλι με ευχάριστη γεύση. Οι γνώστες μελισσοκόμοι ισχυρίζονται ότι λάμπει ένα πρασινωπό-μπλε χρώμα στις κηρήθρες που παράγουν αυτό το μέλι, ακριβώς πριν από την συγκομιδή του!

Αυτό το πανέμορφο ετήσιο αγριολούλουδο που ανήκει στην οικογένεια των αστεροειδών (asteraceae), φτάνει σε ύψος τα 0,8-1 μέτρα, με σκληρούς, γκριζοπράσινους, χαλαρά διακλαδισμένους μίσχους και λογχοειδή φύλλα, μήκους έως και 4 εκατοστών. Αυτό που κάνει την κενταύρια τόσο αξιομνημόνευτη είναι το έντονο μπλε των λουλουδιών της, τα οποία όπως και άλλα μέλη της οικογένειας των Μαργαριτών, αποτελούνται από μια συστάδα κεντρικών δισκοειδών ανθέων (αυτά έχουν περισσότερο μπλε χρώμα) που περιβάλλονται από έναν ασυνήθιστα μικρό αριθμό (συνήθως 12) ακτινοειδών ανθέων και έχουν σκούρους μωβ στήμονες. Τα ακτινοειδή ανθάκια είναι καθαρά μπλε και σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους, με εμφάνιση που μοιάζει με τρομπέτα! Η ομορφιά και το έντονο χρώμα του φυτού, του χάρισαν το παρατσούκλι Μπλε Διάδημα (Blue Diadem) γιατί με αυτό μπορεί να δημιουργήσει κανείς όμορφες-διακοσμητικές γιρλάντες με φυτά ή ακόμη και ευφάνταστες διακοσμητικές γιρλάντες στις πορσελάνες.

Κυανή κενταύρια: μυθολογία και χρήσεις στο σήμερα

Το όνομα του γένους Centaurea προέρχεται από τον Κένταυρο Χείρωνα, ο οποίος χρησιμοποίησε τα άνθη αυτού του φυτού ως κατάπλασμα για να καλύψει μια πυώδη πληγή που είχε δημιουργηθεί από ένα βέλος βουτηγμένο στο αίμα της Ύδρας. Η πληγή γιατρεύτηκε και έτσι, σύμφωνα με την μυθολογία, δόθηκε στις κυανές κενταύριες το όνομα Centaurea. Το επίθετο cyanus αναφέρεται φυσικά στο φωτεινό μπλε χρώμα των λουλουδιών της!

Σήμερα, συγκεκριμένες εταιρίες παρασκευής καλλυντικών προϊόντων, καλλιεργούν την κυανή κενταύρια με σκοπό τόσο την χρησιμοποίηση της στις καλλυντικές ουσίες όσο και την διάσωση του σημαντικού αυτού φυτού. Το φυτό κόβεται ολόκληρο και στην συνέχεια μαζεύεται με το χέρι, λουλούδι-λουλούδι, με σκοπό την παρασκευή, έγχυση και απόσταξη ενός ανθόνερου, το οποίο χρησιμοποιείται στην κοσμετολογία για την παρασκευή των καλλυντικών.

Κύριες ιδιότητες της κυανής κενταύριας (ή του κυανού του κενταύρου):

1. Αντιφλεγμονώδεις

Χρησιμοποιείται για εξωτερική χρήση, κυρίως σε κομπρέσες, για την καταπολέμηση του ήπιου ερεθισμού του δέρματος ή των ματιών. Το απόσταγμα ή το νερό από τα άνθη της κυανής κενταύριας (ανθόνερο), χρησιμοποιείται ως φυσικό κολλύριο για τους ερεθισμούς στην περιοχή των ματιών και των βλεφάρων αλλά και για την καταπολέμηση της επιπεφυκίτιδας. Το ανθόνερο αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο από τους ανθρώπους όσο και από τα κατοικίδια ζώα για την αντιμετώπιση παρόμοιων προβλημάτων!

2. Καταπραϋντικές

Θεωρείται ότι βοηθά στη χαλάρωση και στην ανακούφιση του οργανισμού από την ήπια νευρική ένταση, όταν καταναλώνεται ως αφέψημα, ενώ η γεύση του είναι ήπια, ελαφρώς πικρή. Καταπραΰνει επίσης την περιοχή των ματιών από ερεθισμό, κοκκίνισμα ή κούραση (μαύροι κύκλοι), όταν χρησιμοποιείται ως κομπρέσα ή «λουτρό» ματιών, χρησιμοποιείται όμως και ως κομπρέσα ή ταμπονάρισμα για τους ερεθισμούς του δέρματος και ειδικά ενάντια στην ακμή.

3. Στυπτικές

Συμβάλλει στη σύσφιξη των πόρων του δέρματος (στύψη) αλλά και στον καθαρισμό του δέρματος, γι’ αυτό συχνά το συναντάμε σε φυσικά καλλυντικά, λοσιόν καθαρισμού ή face toner για μετά τον καθαρισμό του δέρματος.   

4. Διουρητικές

Παραδοσιακά χρησιμοποιείται σε αφεψήματα για ήπια διούρηση.

5. Τονωτικές για το πεπτικό σύστημα

Θεωρείται ότι υποστηρίζει την πέψη και την όρεξη όταν καταναλώνεται ως ρόφημα.

6. Αντιοξειδωτικές

Τα άνθη του περιέχουν φλαβονοειδή, ουσίες που δρουν ως φυσικά αντιοξειδωτικά.

Πώς φτιάχνεται το αφέψημα ή το τσάι από το κυανό του κενταύρου και ποια είναι η δοσολογία του;

Σε 250 ml ζεστό νερό αλλά όχι βραστό, περίπου στους 90°C, βάζουμε 1 κουταλάκι του γλυκού αποξηραμένα άνθη κυανής κενταύριας ή αλλιώς 1,5–2 γραμμάρια λουλουδιών. Σκεπάζουμε το σκεύος και αφήνουμε να πραγματοποιηθεί η εκχύλιση για περίπου 10 λεπτά. Στην συνέχεια σουρώνουμε και έχουμε έτοιμο το έγχυμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αφέψημα, κομπρέσα ή τσάι. Καταναλώνουμε 1 φλιτζάνι, 1–3 φορές την ημέρα, για μικρές περιόδους 5–10 ημερών.  Το ίδιο υγρό χρησιμοποιείται ως ήπιο στυπτικό και καθαριστικό για τις πλύσεις του δέρματος, τις κομπρέσες (με την χρήση αποστειρωμένης γάζας ή βαμβακιού) αλλά και για τις σπιτικές λοσιόν καθαρισμού, για ανθρώπους και ζωάκια. Η εφαρμογή της κομπρέσας θα πρέπει να κρατά 5 έως 10 λεπτά σε κλειστά μάτια, έως και 3 φορές την ημέρα, για 5-10 ημέρες.

Φτιάξτε ή αναζητήστε καλλυντικά προιόντα που περιέχουν την κυανή κενταύρια, φυτέψτε το φυτό στον κήπο σας και φροντίστε παράλληλα να διασώσετε αυτό το πανέμορφο φυτό από τον αφανισμό!

⊗ Συνιστάται αποφυγή χρησιμοποίησης από γυναίκες σε εγκυμοσύνη ή/και θηλασμό καθώς και από άτομα με γνωστή αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Asteraceae (αγγειόσπερμων). Συμβουλεύεσθε πάντα τον ιατρό ή τον φαρμακοποιό σας. Μην υπερβάλλετε στις δοσολογίες. Υιοθετήστε μια ισορροπημένη διατροφή.

Θέλετε να ξεκινήσετε το δικό σας πρόγραμμα διατροφής; Κάντε κλικ ΕΔΩ 

Πηγές:

1. Καίτη Μουλοπούλου Καρακίτσου «Μαθαίνω να φροντίζω το δέρμα μου» (Εκδόσεις Βήτα, Αθήνα, 2001).
2. Γεωργίου Μανουσάκη : «ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ», έκδοση Γεωργίου Μανουσάκη, (2008).

3. Dr. Laxman, P. Deshmukh: Medicinal Plants of Europe.