Τι είναι η δυσφαγία;

Τι είναι η δυσφαγία; Πώς κατηγοριοποιείται και ποια άτομα κινδυνεύουν;

Η δυσφαγία ή αλλιώς δυσκολία στην κατάποση, είναι μια σοβαρή διαταραχή της φυσιολογίας του οισοφάγου που παρατηρείται σε άτομα όλων των ηλικιών, αλλά είναι σχετικά συχνή σε ηλικιωμένους και σε άτομα με διάφορες παθήσεις κυρίως νευρολογικές. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να διαγνωστεί εγκαίρως καθώς έχει παρατηρηθεί ότι η δυσφαγία υφίσταται συχνά υποεκτίμηση, αφού η κύρια διάγνωση ενός ασθενούς με δυσφαγία είναι συχνά η υποκείμενη πάθηση και όχι η ίδια η δυσφαγία, με αποτέλεσμα την καθυστέρηση στην παροχής εξειδικευμένης ιατρικής και διατροφικής βοήθειας. Η δυσφαγία, επηρεάζει περίπου το 8% του παγκόσμιου πληθυσμού. Σχετίζεται με υποσιτισμό, εκτεταμένη αφυδάτωση, λοιμώξεις του αναπνευστικού, με πνευμονίες από εισρόφηση, πνιγμό και ασφυξία και φυσικά με τον θάνατο.

Κάθε χρόνο, άτομα όλων των ηλικιών σε όλο τον κόσμο διαγιγνώσκονται με δυσκολίες σίτισης ή/και κατάποσης. Ως ευρύτερη έννοια, η δυσφαγία μπορεί να περιγραφεί και ως η δυσκολία μετακίνησης τροφής, υγρών, σάλιου ή/και φαρμάκων από το στόμα προς το στομάχι.

Συχνότερες παθήσεις που σχετίζονται με τη δυσφαγία είναι:

• Νευρολογικές παθήσεις όπως εγκεφαλικό επεισόδιο,
• Καρκίνος του στοματοφάρυγγα και του οισοφάγου καθώς και στοχευμένες θεραπείες κατά του καρκίνου,
• Ορισμένες νευρολογικές παθήσεις,
• Η προχωρημένη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση,
• Σε παιδιατρικούς πληθυσμούς, δυσφαγία παρατηρείται συχνότερα σε όσα παιδιά γεννήθηκαν πρόωρα, σε παιδιά με καρδιακή, πνευμονική, κρανιοπροσωπική, αναπνευστική και νευρολογική δυσλειτουργία καθώς και σε παιδιά με νευροαναπτυξιακές διαταραχές.

Η μη διόρθωση της δυσφαγίας στους ασθενείς, σχετίζεται ευθέως με αυξημένη διάρκεια παραμονής αυτών στο νοσοκομείο, με μεγαλύτερη πιθανότητα απώλειας της ανεξαρτησίας ειδικά των γηραιότερων ασθενών αλλά σημαντικότερα, με μεγαλύτερες πιθανότητες θνησιμότητας εν συγκρίσει με ασθενείς χωρίς δυσφαγία.

Τι είναι η δυσφαγία;

Η διαδικασία μάσησης και κατάποσης της τροφής δεν είναι μια δεδομένη διαδικασία για όλα τα άτομα του πληθυσμού. Η ικανότητα που απαιτείται για την διάσπαση της στερεάς τροφής, την ανάμειξή της με το σάλιο του στόματος, την μετατροπή της σε έναν συνεκτικό βλωμό (μπουκιά) και την μεταφορά της στο πίσω μέρος της στοματικής κοιλότητας για την κατάποση, μπορεί να είναι δύσκολη έως σχεδόν αδύνατη για τα άτομα που υποφέρουν από δυσφαγία.

Η αναποτελεσματική μάσηση μπορεί να είναι ένας σημαντικός κίνδυνος πνιγμού. Όταν ένας βλωμός κολλήσει στον λάρυγγα ή στον φάρυγγα έτσι ώστε να κλείσει ο αεραγωγός, μπορεί να προκληθεί πνιγμός ή ασφυξία. Και οι δύο όροι χρησιμοποιούνται στη βιβλιογραφία για να αποτυπώσουν και σημαίνουν στην ουσία ότι:

• Ο πνιγμός αναφέρεται σε αδυναμία αναπνοής επειδή ο αεραγωγός είναι φραγμένος, έχει στενέψει ή έχει πρηστεί.
• Η ασφυξία αναφέρεται σε ανεπαρκή παροχή, πρόσληψη ή/και χρήση οξυγόνου από τα κύτταρα του σώματος και συχνά συνοδεύεται από αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα σε αυτά.

Ο κίνδυνος ασφυξίας αυξάνεται σημαντικά στα άτομα με γνωστική εξασθένηση ή/και διανοητική αναπηρία που παρουσιάζουν ήδη την διαταραχή της δυσφαγίας. Τα γηραιότερα άτομα με μερική οδοντοστοιχία ή ελλιπή οδοντοφυΐα, είναι πιο επιρρεπή σε ασφυξία λόγω της εκδήλωσης της διαταραχής της δυσφαγίας.

Ποια είναι η θεραπευτική προσέγγιση της δυσφαγίας;

Η τροποποίηση τόσο της υφής των τροφίμων όσο και του πάχους των υγρών που καταναλώνονται από τους ασθενείς, έχει γίνει ακρογωνιαίος λίθος για την διαχείριση της δυσφαγίας.

Τα τρόφιμα με σκληρή και ινώδη υφή (υφή με ίνες) απαιτούν τόσο επαρκή δύναμη όσο και αντοχή στην μάσηση για να διασφαλιστεί ότι τα κομμάτια τους διασπώνται ικανοποιητικά ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος πνιγμού. Τα άτομα με δυσκολίες στην κατάποση έχουν σημαντικά μειωμένη δύναμη δαγκώματος σε σύγκριση με άτομα χωρίς δυσφαγία. Η μειωμένη δύναμη δαγκώματος είναι συχνά συνάρτηση της γήρανσης και αυτό σχετίζεται με το εξασθενημένο μυϊκό σύστημα ή είναι το αποτέλεσμα της επιδείνωσης της υγείας των ασθενών αυτών. Η δύναμη του δαγκώματος σχετίζεται επίσης με τον αριθμό των εναπομείναντων δοντιών και έχει αποδεχθεί ότι η δυσφαγία είναι εμφανής σε άτομα με λιγότερα από 13 εναπομείναντα δόντια άτομα ή άτομα που φορούν οδοντοστοιχίες, τα οποία διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για μη επαρκή κατάποση στερεών και υγρών τροφίμων.

Έτσι, τα τρόφιμα στερεά και υγρά πρέπει να:

• Τα στερεά τρόφιμα πρέπει να κόβονται ή πολτοποιούνται για να αντισταθμίσουν τις δυσκολίες στην μάσηση, να βελτιώσουν την ασφάλεια της λειτουργίας της κατάποσης και να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο από πνιγμό ή ασφυξία. Προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος πνιγμού, τα τρόφιμα στερεάς υφής πρέπει να αλέθονται ώστε τελικά να απαιτούν ελάχιστο ή καθόλου μάσημα.
• Τα υγρά συνήθως πυκνώνονται για να επιβραδυνθεί η ταχύτητα διέλευσης τους μέσω της στοματικής και της φαρυγγικής φάσης της κατάποσης, ώστε να αποφευχθεί η εισρόφηση των τροφών στον αεραγωγό και να βελτιωθεί η ασφαλής διέλευση τους στον οισοφάγο. Τα λεπτόρευστα υγρά απαιτούν συντονισμό και συγχρονισμό μεταξύ πολλών μυών και νεύρων για να επιτρέψουν στον βλωμό να ρέει μέσω του φάρυγγα, χωρίς όμως να περάσουν την είσοδο στον αεραγωγό στο δρόμο τους προς τον οισοφάγο και το στομάχι. Τα παχύρρευστα υγρά τείνουν να ρέουν πιο αργά και αυτή η πιο αργή ροή επιτρέπει καλύτερο έλεγχο της κατάποσης.

Πώς αξιολογείται η λειτουργία της κατάποσης στους ασθενείς;

Η ασφάλεια της κατάποσης υγρών συχνά αξιολογείται κατά την διάρκεια εξειδικευμένης κλινικής εξέτασης. Περαιτέρω αξιολόγηση μπορεί να επιτευχθεί με την χρήση τεχνικών οργάνων όπως η βιντεοφθοροσκόπηση (τροποποιημένη κατάποση βαρίου, διεθνώς MBSS ή VFSS) ή η ενδοσκοπική αξιολόγηση της κατάποσης με οπτικές ίνες (FEES). Αυτές οι εξετάσεις μπορούν να απαντήσουν στο ερώτημα του εάν το άτομο θα ωφεληθεί από την μετατροπή των υγρών τροφών σε παχύρρευστα υγρά (πύκνωση των υγρών) και, εάν ναι, οι τεχνικές μπορούν να προσδιορίσουν το επίπεδο της ιδανικής ρευστότητας των υγρών. Παρόλα αυτά, έχει αποδειχθεί ότι η χρήση παχύρρευστων υγρών τροφίμων, μπορεί να συμβάλει τελικά σε ατελή κάθαρση των τροφών από τον φάρυγγα και άρα σε υψηλότερο κίνδυνο αναρρόφησης από υπολείμματα τροφών μετά την κατάποση.

Δυσφαγία: Τι είναι το IDDSI;

Η International Dysphagia Diet Standardization Initiative (IDDSI) είναι ένα πλαίσιο μιας νέας, ενιαίας τυποποιημένης ορολογίας για την περιγραφή της υφής των τροφίμων και του πάχους των υγρών τροφών ή ποτών που χορηγούνται στους ασθενείς με δυσφαγίες ή/και δυσκαταποσία παγκοσμίως, με στόχο την ανάπτυξη μιας καθολικά αποδεκτής τυποποιημένης ορολογίας και περιγραφής για τα προγράμματα διατροφής που αφορούν σε ασθενείς με διαταραχή δυσφαγίας. Το γράφημα μας πληροφορεί για την πυκνότητα των τροφών, στερεών και υγρών, κωδικοποιημένων με νούμερα και περιγραφές ώστε να εξασφαλίζεται η κατανόηση τους παγκοσμίως.

⊗Το άρθρο έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Συμβουλευθείτε τον ειδικό διαιτολόγο-διατροφολόγο που μπορεί εξειδικευμένα να βοηθήσει τα άτομα με δυσφαγία.

Θέλετε να ξεκινήσετε το δικό σας πρόγραμμα διατροφής; Κάντε κλικ ΕΔΩ

Πηγές:

1. “The Videofluorographic Swallowing Study“, Phys Med Rehabil Clin, 2008

2. Leow LP, Huckabee ML, Sharma S, Tooley TP. The influence of taste on swallowing apnea, oral preparation time, and duration and amplitude of submental muscle contraction. Chem Sense, 2008
3. Robbins Jea. Can thickened liquids or chin down posture prevent aspiration? Ann Intern Med. 2008